Dit gebeurde er in Nepal op 26 augustus

De verwoestende vloedgolf op 26 augustus 2026 heeft gemeenschappen in keihard Nepal getroffen. Gezinnen zijn direct geraakt door de ramp. De metershoge vloedgolf leidde tot zware overstromingen in onder meer het Nepalese district Rasuwa en de vallei van de Bhote Koshi-rivier. 

Nepal behoort tot de landen met de laagste CO₂-uitstoot ter wereld, maar wordt nu zwaar geraakt door de gevolgen van klimaatverandering.

POW-wetenschapper en gletsjerexpert Lander van Tricht licht in 7 vragen toe wat er is gebeurd en wat de gevolgen van deze ramp zijn.

“Opwarming kan bestaande instabiliteiten versterken of nieuwe omstandigheden creëren waarin massabewegingen gemakkelijker optreden.”

Lander van Tricht

Glacioloog, Vrije Universiteit Brussel en ETH Zürich

1. Wat is er precies gebeurd in Nepal op 26 augustus, en hoe kon een instorting hoog in de Himalaya uitgroeien tot zo’n verwoestende vloedgolf tientallen tot meer dan honderd kilometer verderop?

Wat er precies gebeurd is, wordt nog onderzocht, dus het is belangrijk om daar voorlopig voorzichtig over te communiceren. Wat we wel weten, is dat een enorme massa ijs en gesteente plotseling in beweging is gekomen. De precieze trigger is nog onzeker: het kan om een rotsinstorting zijn gegaan die een deel van een gletsjer heeft meegenomen, maar het is ook mogelijk dat de instabiliteit vanuit de gletsjer zelf begon.

Tijdens de val kwam enorm veel energie vrij. De massa versplinterde en nam onderweg extra ijs, gesteente, sediment en water mee. Zo ontstond een zeer mobiele puinstroom die in de bestaande rivierdalen terechtkwam. Mogelijk werd de rivier daarbij tijdelijk afgedamd, waarna opgehoopt water opnieuw vrijkwam (al is dat hoogst onzeker!). Uiteindelijk ontwikkelde het geheel zich tot een enorme vloedgolf vol water, modder en rotsblokken.

Het seismische signaal van de eerste instorting was vergelijkbaar met dat van een aardbeving met magnitude 5,2. Het is dus te eenvoudig om dit enkel een “glacier collapse” te noemen. Het lijkt eerder om een cascade van verschillende processen te gaan: instorting -> ijs- en rotslawine -> puinstroom -> overstroming.

 

2. Welke rol speelt klimaatverandering bij dit soort gebeurtenissen? Kunnen het terugtrekken van gletsjers, het ontdooien van permafrost en stijgende temperaturen de stabiliteit van hooggebergten aantasten?

Ja, maar de nuance is belangrijk. We kunnen momenteel niet zeggen dat klimaatverandering deze specifieke ramp in Nepal heeft veroorzaakt. Rots- en gletsjerinstortingen zijn natuurlijke processen en kwamen ook voor in een kouder klimaat. Maar klimaatverandering verandert wel heel snel de omstandigheden waarin deze processen plaatsvinden.

Gletsjers worden dunner en trekken zich terug, waardoor ze minder ondersteuning bieden aan omliggende bergflanken. Hogere temperaturen zorgen voor meer smeltwater, dat via scheuren diep in gletsjers en gesteente kan doordringen. En op grote hoogte dooit permafrost: gesteente dat vroeger permanent bevroren was, wordt steeds vaker gedurende een deel van het jaar warmer dan 0°C. Dat kan rotswanden destabiliseren. Opwarming kan bestaande instabiliteiten versterken of nieuwe omstandigheden creëren waarin massabewegingen gemakkelijker optreden.

​

3. Is wat er in Nepal is gebeurd een uitzonderlijke ramp, of moeten we rekening houden met meer van dit soort gebeurtenissen in de Himalaya?

Qua omvang en menselijke impact is dit absoluut een uitzonderlijke ramp. Maar het type proces zelf is niet uniek. We hebben de afgelopen jaren verschillende enorme rock-ice avalanches in hooggebergten gezien.

Denk aan Chamoli in India in 2021, maar ook Piz Scerscen in 2024 en Blatten in 2025, beide in Zwitserland. We moeten daarom rekening houden met dit soort zogenaamde cascading hazards. Een relatief lokale instorting hoog in de bergen kan een kettingreactie veroorzaken die kilometers verderop nog gevolgen heeft. Het blijft in de eerste plaats een vreselijke ramp met een hoge menselijke tol.

DONEER. NEPAL HEEFT ONS NODIG

Op dit moment razen verwoestende plotselinge overstromingen door de valleien en hebben mensen hulp nodig. Overweeg een donatie via de diverse bekende kanalen.

POW Benelux steunt actief de Bungamati Foundation, een stichting die zich inzet voor de meest kwetsbaren, de kinderen. Nu voor acute hulp, straks herstel voor klaslokalen, schoolboeken en uniformen.

4. En wat vertelt dit ons over de toekomst van de bergen en de mensen die benedenstrooms wonen?

Dat we niet alleen moeten kijken naar waar een instorting kan plaatsvinden, maar naar de volledige keten die daarna kan ontstaan. Een afgelegen bergwand op 5.000 meter hoogte lijkt misschien ver verwijderd van de bewoonde wereld.
Maar wanneer miljoenen kubieke meters materiaal in een rivier terechtkomen, kan het gevaar zich zeer snel tientallen kilometers stroomafwaarts verplaatsen. Dat maakt monitoring zo belangrijk.

Seismische stations kunnen grote massabewegingen vrijwel onmiddellijk detecteren. We moeten die netwerken verder uitbouwen en software ontwikkelen die zulke signalen automatisch herkent en snel waarschuwingen verstuurt.

Daarnaast denk ik dat optische en radarsatellieten kunnen worden gebruikt om instabiele gebieden te identificeren. Grote berginstortingen worden soms voorafgegaan door langzame bewegingen die weken, maanden of zelfs jaren kunnen aanhouden. Radarsatellieten zoals kunnen bewegingen van het aardoppervlak detecteren die vanaf de grond nauwelijks zichtbaar zijn. Maar technologie is niet genoeg. Een waarschuwing heeft alleen zin wanneer ze snel bij lokale autoriteiten én de bevolking terechtkomt en mensen weten wat ze vervolgens moeten doen. Daarom hebben we naast aardwetenschappers ook ingenieurs, communicatiewetenschappers, sociologen, beleidsmakers en lokale gemeenschappen nodig.

5. Waarom zijn juist berggebieden zoals de Himalaya zo kwetsbaar voor de gevolgen van klimaatverandering?

Omdat de veranderingen er bijzonder snel gaan en omdat veel processen met elkaar verbonden zijn. De Himalaya is geologisch gezien al een zeer dynamisch landschap: steile hellingen, aardbevingen, enorme hoogteverschillen en intense moessonregens. Daar bovenop komt nu snelle klimaatverandering. Gletsjers trekken terug, permafrost ontdooit, sneeuwbedekking verandert en extreme neerslag kan intensiever worden. Tegelijkertijd liggen dorpen, wegen en waterkrachtcentrales vaak in smalle valleien waar weinig ruimte is om een overstroming of puinstroom te ontwijken. Daardoor kan een gebeurtenis die op grote hoogte begint zeer snel gevolgen krijgen voor mensen ver benedenstrooms.

6. En wat betekent dit voor de miljoenen mensen die afhankelijk zijn van het water uit deze bergen?

Gletsjers en sneeuw vormen een belangrijke natuurlijke waterbuffer voor grote delen van Azië. Ze slaan water tijdelijk op en geven het later weer vrij. Op korte termijn kan extra smelt zelfs tijdelijk meer water opleveren. Maar naarmate gletsjers kleiner worden, neemt die buffer uiteindelijk af. Dat kan vooral tijdens droge periodes gevolgen hebben voor de beschikbaarheid en timing van water. Tegelijk verandert niet alleen de hoeveelheid water, maar ook het risico rond dat water. Nieuwe gletsjermeren ontstaan, bestaande meren kunnen groeien en extreme overstromingen, puinstromen en andere kettingreacties kunnen infrastructuur en waterkrachtcentrales beschadigen. 

7. Wat kunnen we als outdoor-community hiervan leren en vooral: wat kunnen we doen?

Voor mij zijn er twee kanten aan dat verhaal. Enerzijds moeten we onze eigen klimaatimpact verminderen. De outdoor-community heeft een bijzondere band met berggebieden en ziet vaak met eigen ogen hoe snel ze veranderen.  Minder uitstoot blijft uiteindelijk de belangrijkste manier om de snelheid van die veranderingen te beperken.

Anderzijds moeten we erkennen dat een deel van de verandering al bezig is. We zullen ons dus ook moeten aanpassen. Dat betekent investeren in onderzoek, monitoring,

Early Warning-systemen, goede evacuatieplannen en communicatie. Een natuurgevaar hoeft niet automatisch een ramp te worden. Dat verschil zagen we heel duidelijk bij Chamoli in 2021 en Blatten in 2025. In Chamoli kwamen meer dan 200 mensen om het leven. Bij Blatten werd bijna het volledige dorp verwoest, maar ongeveer 300 inwoners waren dankzij monitoring en tijdige evacuatie al in veiligheid gebracht.

​