In beweging met de bergen, interview met Jelle Staleman

Berggids Jelle Staleman over avontuur, verandering en verantwoordelijkheid in het hooggebergte.

Tekst: Yasmine Wiersema

Wie regelmatig in de Alpen komt, ziet het gebeuren. Gletsjers trekken zich terug, winters worden grilliger en klassieke routes veranderen langzaam van karakter. Voor berggids Jelle Staleman zijn die veranderingen geen abstract toekomstbeeld, maar onderdeel van het dagelijkse werk in de bergen. Tijdens expedities, beklimmingen en opleidingen ziet hij van dichtbij hoe snel het hooggebergte verandert en wat dat betekent voor de bergsport, de gidsen en iedereen die zich met de bergen verbonden voelt. Voor POW Benelux sprak hij over zijn weg naar het gidsenvak, de aantrekkingskracht van de bergen en de zoektocht naar balans tussen avontuur en verantwoordelijkheid.

Jelle Staleman

“We zullen ons moeten aanpassen. Dat hoort ook bij werken in de bergen.”

jellestaleman.nl

Van Noorwegen naar het gidsenvak

De basis voor Stalemans bergleven werd al vroeg gelegd. Als kind klom hij in de Ardennen, maar het was tijdens zijn tijd bij het Korps Mariniers dat de bergen definitief onder zijn huid gingen zitten. Maandenlange wintertrainingen in Noorwegen brachten hem in een wereld waar fysieke inspanning, kou, techniek en zelfstandigheid samenkwamen. Daar ontstond het idee om militair berggids te worden.

“Alles kwam daar samen,” vertelt hij. “Het bewegen door terrein, omgaan met omstandigheden, buiten zijn, dat voelde direct  goed.” De nasleep van 9/11 veranderde echter de koers binnen defensie, waardoor ook zijn eigen plannen verschoven. Staleman besloot het roer om te gooien, nam ontslag en koos volledig voor zijn passie om als berggids te werken en leven.

Geen eenvoudige stap: De opleiding tot internationaal berggids vraagt jarenlange toewijding, technische ervaring en doorzettingsvermogen. Winters stonden in het teken van skiën en lesgeven, zomers draaiden om klimmen, trainen en opleidingen volgen. Ondertussen bouwde hij wereldwijd ervaring op in alpien terrein.

“Het is een traject waarin je echt moet doorzetten. Je komt ook in situaties terecht die gewoon spannend zijn.” Die investering bracht hem uiteindelijk naar berggebieden over de hele wereld, van expedities naar onbeklommen toppen tot beklimmingen op Antarctica.

De eenvoud van het bergleven

Wat hem blijft aantrekken in de bergen, zit niet in records of prestaties. Juist de eenvoud van het bestaan op hoogte maakt voor hem het verschil. “Als je daar bent, ben je gewoon bezig. Dat maakt het overzichtelijk.”

In de bergen vallen veel dagelijkse prikkels weg. Het draait om bewegen, het weer lezen, keuzes maken en aanwezig zijn in het moment. Die focus ervaart Staleman nog altijd als een van de grootste kwaliteiten van het bergleven. Ondanks zijn rol als ondernemer blijft hij daarom zelf gidsen. Met een groeiend team organiseert hij met zijn bedrijf Mountain Beat expedities en bergreizen wereldwijd, maar ieder jaar brengt hij nog steeds maanden door in het hooggebergte.

Een landschap dat zichtbaar verandert

In de Alpen zijn de gevolgen van klimaatverandering inmiddels onmogelijk te missen. Voor berggidsen zijn ze letterlijk zichtbaar in het terrein. Een van de meest confronterende voorbeelden vindt Staleman bij de Mer de Glace in Chamonix-Mont-Blanc. Markeringen langs de rotsen laten zien waar de gletsjer vroeger lag. Waar bezoekers begin deze eeuw nog direct naast het ijs uitstapten, kijk je nu honderden meters naar beneden. In 1880 kon je vanuit het treintje zo de gletsjer op stappen, tegenwoordig ben je een uur bezig om daar zonder lift te komen. In de jaren tachtig hebben ze een lift gebouwd om ca. 200 meter af te dalen maar die is inmiddels alweer vervangen. Inmiddels daal je grofweg 400 meter af. En dan te bedenken dat je grofweg 10 meter sneeuw (per winter valt er ergens tussen de 3 en 10 meter sneeuw) nodig hebt om 1 meter ijs te maken. Die 400 meter staat dus gelijk aan 400 jaar ijs wat weggesmolten is.

Ook de infrastructuur verandert noodgedwongen mee. Liften, trappen en toegangsroutes moeten voortdurend worden aangepast om het verdwijnende ijs bereikbaar te houden.

“Als je ziet hoeveel ijs er weg is, dan weet je dat dat niet zomaar terugkomt.”

Volgens Staleman wordt klimaatverandering voor veel mensen pas echt tastbaar wanneer ze het met eigen ogen zien. Tijdens tochten wijst hij daarom regelmatig op morenes, ruggen van stenen die markeren waar een gletsjer ooit lag. Maar ook subtielere veranderingen vertellen hetzelfde verhaal: langere aanlopen naar hutten, instabielere rotsen en seizoenen die steeds minder voorspelbaar worden. Dat sluit nauw aan bij de missie van Protect Our Winters: klimaatverandering niet alleen begrijpen, maar ook daadwerkelijk ervaren.

De spanning tussen reizen en beschermen

Tegelijkertijd erkent Staleman de spanning die veel bergsporters voelen. Reizen naar de bergen brengt onvermijdelijk impact met zich mee, terwijl juist die natuur beschermd zou moeten worden. Binnen zijn bedrijf probeert hij daarom bewustere keuzes te maken. Heliski-reizen zijn geschrapt, deelnemers worden aangemoedigd om te carpoolen of met de trein te reizen, en materiaal wordt vaker verhuurd in plaats van nieuw aangeschaft.

“Maar het blijft lastig. Reizen is per definitie belastend, maar je kunt wel keuzes maken die het minder zwaar maken.”

Binnen de outdoorwereld ziet hij dat bewustzijn groeien. Niet vanuit perfectie, maar vanuit de wens om verantwoordelijkheid te nemen voor de plekken waar mensen zo graag komen.

Een vak in beweging

Ook het gidsenvak zelf verandert mee met het landschap. Door het verdwijnen van gletsjers verschuift het karakter van klassieke alpiene routes. Sommige tochten worden gevaarlijker of minder aantrekkelijk, terwijl andere disciplines juist belangrijker worden. Rotsklimmen neemt op steeds meer plekken een grotere rol in, terwijl gletsjertochten korter of technischer worden. “We zullen ons moeten aanpassen. Dat hoort ook bij werken in de bergen.”

Volgens Staleman vraagt het moderne gidsenvak daarom steeds meer flexibiliteit. De bergen zijn altijd dynamisch geweest, maar de snelheid waarmee omstandigheden nu veranderen, valt niet meer te negeren.

Bewust blijven bewegen

Toch blijft de aantrekkingskracht van de bergen overeind. Misschien juist omdat het landschap zo duidelijk laat zien wat er op het spel staat. Voor Staleman hoeft betrokkenheid niet groots of activistisch te zijn. Het zit juist in dagelijkse keuzes: hoe je reist, hoeveel materiaal je koopt, hoe vaak je vliegt en met welke intentie je de bergen bezoekt.

“Je hoeft het niet perfect te doen. Maar je kunt wel binnen je eigen mogelijkheden betere keuzes maken.”

Het is een nuchtere benadering die goed aansluit bij het idee van ‘imperfect advocacy’ waar Protect Our Winters voor staat: niet wachten op perfectie, maar verantwoordelijkheid nemen waar dat kan. En ondertussen blijven de bergen trekken, als plek voor avontuur, rust en confrontatie. Maar ook als landschap dat ons steeds duidelijker laat zien hoe kwetsbaar het eigenlijk is.

 

POW Benelux

© Copyright Protect Our Winters Benelux 2026

______________________________

Vanaf 2026 werken Protect Our Winters Benelux en Mountain Beat samen om verantwoordelijkheid te nemen en de berg- en outdoorwereld te verbinden aan bewustwording rondom klimaatverandering. Vanuit een gedeelde liefde voor bergen, wintersport en avontuur spreken zij zich hardop uit voor verandering.

Over Jelle Staleman en Mountain Beat
Mountain Beat is een Nederlandse reisorganisatie die zich richt op unieke bergsport- en outdoorreizen. Het bedrijf organiseert kleinschalige en zorgvuldig samengestelde trips naar berggebieden wereldwijd, met een sterke focus op beleving, kwaliteit en respect voor de natuur.